Zoutwatervissen in de morbihan

Tekst: Bert Deroost

Ieder jaar tonen meer en meer vissers interesse om met de vliegenhengel op zee te vissen of over te schakelen van "la pêche au lancer-ramener" zoals dat zeer populair is aan de Franse kusten. Vissen met grote pluggen of een zware buldo gevolgd door kunstaas allerlei, om zover mogelijk het kunstaas te kunnen aanbieden. Maar is dat nodig? Zit de vis op zee dan altijd zo ver weg?

Roule:

Eigenlijk zijn vele mensen lange tijd geinteresseerd geweest om te weten waar verschillende vissoorten zich bevinden.
In het begin waren het beroepsvissers die door ervaring te weten kwamen waar en wanneer bepaalde vissoorten zich bevonden. Biologen gebruikten deze informatie als basis voor hun studies. Zo schreef de fransman Louis Roule in 1925 een 6 volume dikke verhandeling over de geschiedenis van de vis. Hij schreef dit op een ogenblik dat vissen een locale aangelegenheid was met een overvloed aan vis.
Inhoudelijk klopt de wetenschappelijke uitleg niet altijd met de werkelijkheid met wat we nu weten over trekvissen; zo dacht hij dat zalmen alleen de rivier optrok als een bepaalde hoeveelheid zuurstof in het water aanwezig moest zijn. Fint zou alleen de rivier optrekken als een bepaalde temperatuur van het water bereikt werd. Zo´n boek is belangrijk om als referentie te dienen over hoeveel en welke vissen aanwezig waren en op die basis een herstelplan uit te werken. Waarom waren tonijnen veelvuldig aanwezig gedurende meer dan 2000 jaar aan de kusten van Sardinie, Sicilie en Tunesie? Waarom is het aantal drastisch verminderd vanaf de jaren ´50? Roule geeft het antwoord : alleen maar het grootste en sterkste net kon maar voor 5 à 6 weken gebruikt worden tot dezelfde periode volgend jaar.
Tegenwoordig is het de omgekeerde wereld : nu gebruiken beroepsvissers de informatie van de wetenschappers om de vis te belagen. Dit geeft hun helaas ook de mogelijkheid om op een nog driestere manier de zeëen leeg te halen, tenzij we door die extra kennis tot het besef kunnen komen dat de visvoorraad niet onuitputtelijk is! Is hier geen taak weggelegd voor Europees verkozen parlementsleden ?

Op zoek naar de ideale vakantieplaats:

Een ietwat eigenaardige inleiding tot "Zoutwater vissen in de Morbihan" ? Misschien wel, maar toen ik het boek van Roule las moest ik er aan denken dat niet alleen beroepsvissers, maar ook ik gebruik maak van zoveel mogelijk informatie om een super visvangst voor te bereiden zij het dan als sportvisser. Velen kopen nu een tijdschrift met een overzicht van de ligging van duizenden scheepswrakken met de GPS code erbij. Boot instappen, GPS code intikken en varen naar de superstekken met de ogen dicht.
Zover wil ik niet gaan maar je moet je wel degelijk informeren. Zo stond als hotspot vliegvissen aan de Spaanse Atlantische kust al lang op mijn lijstje. Volgens de toeristische folders een zeer aantrekkelijke streek met heel wat mogelijkheden voor een komplete vakantie. Al begrijp ik dat "compleet" voor iedereen een andere betekenis heeft. Alleen wist ik niet dat voor 2003 Spanje geen optie zou zijn. De gezonken boot Prestige zal door zijn honderden km lange olievervuiling langs de Spaans-Franse kust hengelsport voor de volgende jaren onmogelijk maken! (De Prestige brak in november 2002 voor de kust van Galicië: 10000 ton olie kwam vrij en 300km kust werd zwaar vervuild met op sommige plaatsen tot 40 cm dikke olielaag; maart 2004: nog steeds lekt olie uit het scheepswrak!)
Een late beslissing dan maar om voor een nieuwe vakantiebestemming te kiezen. Aangezien het "zuiden" ons altijd al heeft aangetrokken omwille van zijn gunstig klimaat en culinaire geneugten des levens bleef alleen de Middellandse zee over. Maar de"canicule" (hittegolf) van 2003 heeft er anders over beslist. De enige aantrekkelijke plaats om te overleven in de hitte was aan de kust van Zuid Bretagne : le Morbihan. Deze streek had al eerder mijn aandacht getrokken bij het doornemen van de hors-série van Pêches Sportives, een van de beste Franse hengelsporttijdschriften, : " Les 1000 meilleurs coins de pêche de France" (mijn basisdocument om een visvakantie in Frankrijk voor te bereiden: er is een exemplaar in de clubbibliotheek!) Een redelijk objectieve weergave van de vissituatie van de meest interessante rivieren en kusten van Frankrijk, bovendien jaarlijks aangepast.

La barre d´etel

Bij het bekijken van de zoutwatervismogelijkheden in Bretagne was ik direct verkocht na het zien van de foto van een enorm grote zeebaars met een vliegenhengel en goed gevulde zeevliegendoos. La Barre d´Etel, Morbihan : 19de geklasseerd in de top 1000 van Frankrijk. "Een van de beste plaatsen met grote zeebaars van Frankrijk, tegelijk een van de gevaarlijkste". Er stond alleen nog wel bij, want je moet alles lezen, "zeevisserij, type Atlantisch vanop een boot". Maar dat kon geen probleem zijn. Een beetje dieper waden en je hebt geen boot nodig!? De foto had indruk gemaakt.
Bij aankomst aan de monding van de rivier ETEL bleek al vlug een grote visactiviteit. Met bootjes snel varend van links naar rechts, van boven naar onder, regelmatig onderbroken door het snel, dan weer langzaam binnenhalen van supergrote zeebaarspluggen. Hier zaten dan die grote zeebaarzen. Dat was duidelijk. Tot ik na vier dagen exploratie besefte dat er geen vis gevangen werd, begon ik al achterdochtig te worden . Er werd hier ook niet met de vlieg gevist, behalve door mezelf. Ik voelde me in de zak gezet.
Ik nam " De 1000 beste visplaatsen " terug bij de hand en zocht naar andere goede visplaatsen in de Morbihan: Fort de Penthièvre, Plage des Kaolins, Plage de Plouharmel,....allemaal interessant te bevissen vanaf de kust.... met telkens een voetnota : un des bons coins du Morbihan avant la marée noire, il faut croire en l´après marée noire,...... het was niet te geloven, de olie bleef ons maar achtervolgen. Het was al zo lang geleden en toch blijft bij nader inzien een groot aantal rotsachtige delen van de Morbihan nog olieresten te bevatten van de ERIKA. (In december 1999 is het tankschip ERIKA ten zuiden van Bretagne in 2 gebroken waarbij tussen 10 en 15000 ton olie vrijkwam en ongeveer 400 km Franse westkust vervuilde met een bijna volledige vernietiging van planten en dierlijk leven. In 6 maanden na de ramp werden 60000 dode vogels gevonden. Vroegere olierampen hebben aangetoond dat het herstel van het ecosysteem minstens 10 jaar duurt.
En toch bleven vele vissers maar komen en gaan, vissend vanuit een bootje of vanaf de kant; en ik deed maar mee met mijn vliegenhengel alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Vele lokale vissers, met een werphengel en aangepast lood vissend op dorade, wensten mij dan ook regelmatig "veel moed en veel succes".
Een ander fenomeen dat me aansprak was het vangen van zandspiering. Een dunmazig net werd met een bootje in een bochtvorm getrokken en nadien met man en macht aan wal gesleept. De gevangen zandspiering werd dan in drijvende kisten overgebracht om ze levend te bewaren. Deze zandspiering werd als levend aas gebruikt voor het vangen van zeebaars. Hiervoor gebruiken ze nylon draad tot een paar km lang, met om de drie meter een zijlijntje met haak. Een voordeel door zeebaars op deze manier te vangen, is dat ondermaatse vissen kunnen teruggezet worden. De zo gevangen zeebaars wordt verkocht onder de naam "bar de ligne" (30 EUR/kg) en is van uitstekende kwaliteit vergeleken met de "bar d´élevage" (12 EUR/kg)
Maar het weze duidelijk : hier zijn beroepsvissers aan het werk! Bevestigd door lokale amateur hengelaars die erbij vertelden dat het bij wet toegelaten was om op bepaalde dagen en uren en op beperkte plaatsen levend aas te vangen om op zeebaars te vissen. De beperking was ingevoerd omdat de kust nog aan herstel toe was na de zware schade door olievervuiling. Alle dierlijk en plantenleven was immers zo goed als verdwenen. Alleen werden "bepaalde dagen en plaatsen" nogal flexibel toegepast en werd spiering gevangen waar en wanneer hij te vinden was. Je moest wel goed opletten, want die mannen varen zo je zwembroek van het lijf met hengel en al. Er moest geld mee gemoeid zijn! Ik wilde dan ook niet in discussie gaan met die mannen met grote tatoeages op hun armen.
Er zaten nogal wat werkloze zeevissers tussen. Geen wonder, sinds de ERIKA heeft de beroepsvisserij grote klappen gekregen : geen vis meer, geen vismijn, mossel en oesterkwekerijen dratisch verminderd, alleen degenen die flink landinwaarts hun kwekerijen hebben kunnen beschermen hebben het overleefd. Wat overbleef van een rijk verleden : een sticker op een gesloten viswinkel : "merci Erika"; gesloten sardinenconservenfabriek en een tonijnmuseum ipv tonijnverwerkingsfabriek.

Maar waarom werd hier geen zeebaars gevangen?

Ik moest terugdenken aan augustus vorig jaar in Lesconil (Finistère), toen beroepsvissers met kleine vissersbootjes 20 km ver op zee moesten varen om nog een zeebaars te kunnen vangen. Ze kwamen dan terug met 1 of 2 zeebaarzen buiten de minder gegeerde vissoorten die meestal voor vissoep werden gebruikt.
Ikzelf had daar vorig jaar ook geen vissen gevangen, maar kon toch teweten komen van een lokale amateurvisser van grote zeebaarsvangsten in april tijdens de paaiperiode. Als dan geen vangstbeperking wordt toegepast wordt de zee al snel leeggevist! Al zal de schade in dit geval wel beperkt zijn, de schade toegebracht door "chalutage" is niet te overzien!
Bij dit systeem wordt een net ter groote van een voetbalveld aan twee lange touwen getrokken door 2 boten. Dit systeem wordt normaal gebruikt voor het vangen van anchovis, maar als deze netten in het voorjaar over de paaiplaatsen van zeebaars worden getrokken is de schade niet te overzien. Beschadigde vis, onverkoopbaar geworden, kan oplopen tot 56 % van de gevangen vis. Bovendien wordt hier niet selectief gevist in vergelijking met de "pêche â la ligne". Ongeveer 1/3 de van de totale zeebaarsvangst wordt gevangen op paaiplaatsen! Begrijpt u mijn frustratie en beseft u de verantwoordelijkheid van onze Europees verkozen parlementsleden? Gelukkig zijn er nog tijdschriften als "Plaisir de la Pêche" (magazine des pêcheurs a la mouche) die deze praktijken durft aan de kaak stellen.

Nooit opgeven

Na een week zonder vis begon ik moed te krijgen: ik was daar niet alleen als vliegvisser. Daniel, een Parijzenaar die het in de hoofdstad niet meer zag zitten was verhuisd naar de Morbihan en beoefende de vliegvissport aan de Atlantiche oceaan : hij noemde het zijn "flats". We hadden een leuke babbel gehad en dit had me nieuwe moed gegeven om toch door te zetten.
En op de zevende dag was het zover. De eerste vis was binnen: 1 geep en een kleine zeebaars gevangen aan een clouser minnow haakmaat 10!

Bij het vangen van de zandspiering door de semi beroepsvissers konden vele kleine visjes door de mazen van het net ontkomen , weliswaar gekwetst, om daarna door de golfslag op de kant geworpen te worden. Een beter model voor het binden van een visimitatie was niet voorhanden.

Op de 8ste dag kon mijn geluk niet op : de eerste alose ooit door mij gevangen (39cm). Er zijn 2 soorten : de Alosa alosa (elft) tussen 30 en 70 cm voor een gewicht van 1 tot 3 kg en de Alosa fallax (fint) max 50 cm voor 1 kg. Ze leven op zee en trekken in mei de rivieren op om te paaien. Door het bouwen van passages en visliften bij stuwdammen kent deze vissoort een grote opgang. Alose is weer volop aanwezig op de Garonne, Dordogne,Charente, Loire en Bretoense rivieren.

Alose, een sterke vis.	Geep, een acrobaat in het water.

De volgende 2 dagen bleek dat hier een verscheidenheid aan vis te vangen was, want met 1 geep, 3 zeebaarzen en 1 koolvis was de dag weer niet visloos!
Een voor mij vruchtbare visdag in augustus beperkte zich tot het vissen van 1 uur vóór en 1 uur na opkomend water. De stroming bij eb en vloed is zo groot in de Ria Etel dat vissen met de vlieg al gauw onmogelijk werd. De beste manier om langer te kunnen vissen, is als het water te snel begint te stromen, met de auto enkele km verder rijden richting binnenland naar een volgende stek. Aangezien het vloedeffect tot ongeveer 20 km naar het binnenland voelbaar is, kan je zo het begin van opkomend water enkele keren meemaken binnen eenzelfde getijde.
Je moet gewoon sneller zien te zijn dan de stroming van het water.
Het ideaal is natuurlijk als je over een bootje beschikt. Nooit een bellyboot, tenzij je wil toegevoegd worden aan de lijst verdronken bellyboot vissers. Het gebruik van een raftingvlot lijk me dan meer aangewezen.

Het geluk kon blijkbaar niet op want de elfde visdag bracht niet alleen een geep , 4 zeebaarzen en 1 harder van 44 cm als visresultaat. Ik had vroeger al eens een harder aan een garnaalimitatie gevangen, maar met een clouser minnow had ik dit niet verwacht, alhoewel ik recent in de vislektuur al wel gelezen had dat harder zich wel eens tegoed doet aan kleine visjes, maar dan vooral door grote exemplaren die in open zee vertoeven.

Een hardersoort met "gele" kaken; een van de 6 soorten.	Een mooie zeebaars vangen is altijd een beetje sensatie.

De laatste visdag gaf alweer grote voldoening met 1 zeebaars van 46 cm en 1 alose van 44 cm alweer gevangen met diezelfde clouser minnow nog steeds gebonden op haakmaat 10.
Misschien door toeval dat ik zoveel soorten vis gevangen heb door te vissen met zo´n kleine visimitatie. Ik zie me nog geen geep,harder of alose met een clouser minnow haakmaat 4, 2 of 2/0 vangen , haakmaten die meestal gebruikt worden voor vissen op zeebaars.

Moraal van het verhaal

Ik heb steeds gevist met een 9,6 ft hengel (10 ft voor het topeinde brak) en een WF8 Sink Tip plus een lange FALCON leader 24%.
Als vlieg gebruikte ik hoofdzakelijk een clouser minnow op haakmaat 10 en in mindere mate een garnaalimitatie, alhoewel voor de zeebaars de voeding voor 80% uit garnaal en kleine krabben zou bestaan. Het succes met de kleine visimitatie heeft de doorslag gegeven om niet naar ander kunstaas over te stappen.
Belangrijk voor het vissen op zee of getijde gevoelige rivieren/baaien is het aanschaffen van een getijdetabel gecombineerd met de coëfficient. Het volgend overzicht toont duidelijk het verband tussen coëfficient en het aantal gevangen vissen en naargelang de coëfficient groter, werden de gevangen vissen ook groter.

Alhoewel bovenstaande tabel maar een korte periode beslaat kunnen we afleiden dat de beste periode om succes op vis te vangen tussen coefficient 60 en 100. Toevallig ook een bevestiging van wat ik eerder in zeevislektuur gevonden had. Wel rekening houden dat hoe hoger de coëfficient, hoe korter de visperiode door de felle stroming.

Interessante uitstappen en bijhorende visplaatsen

De Morbihan is een interessante streek om een familievakantie te combineren met hengelsportvakantie op zee en op de aan getijde onderhevige rivieren om niet te spreken over de aanwezige forel en zalmrivieren. Hier volgt een kort overzicht van de mogelijkheden:

Etel

Etel ligt aan de monding van de rivier Etel. De "Barre d´Etel" is een natuurfenomeen en dankt zijn naam aan een onderwaterzandbank in het verlengde van de duinen van Plouhinec-Erdeven. Deze zandbank komt gedeeltelijk bloot bij laag tij en verplaats zich onder invloed van de wind en zeestromingen. Ieder jaar geraken hier een aantal boten in de problemen en moet de kustwacht hulp bieden. Spektakel gegarandeerd bij hoge getijden.
Vissen vanaf het strand (hoofdzakelijk zand met hier en daar rotsen) tussen ETEL en Kerhillio. Op de Ria ETEL vissen in de vele inhammen en kreken alsook vanaf uitstekende rotsen; kan gecombineerd worden met wandeling langs een stukje GR.

De monding van de Ria Etel	Ideale visplaatsen zijn volop aanwezigals je de GR route volgt.

Een bezoek aan Ile de St Cado mag je niet vergeten, een juweeltje in de Ria Etel! (geniet van lekkere oesters en mosselen vanop een terrasje met zicht op St Cado). Dit is tevens een uitstekende uitvalsbasis om met een bootje de Ria Etel te verkennen op uw ritme en in alle vrijheid kan je dan ook met de vliegenhengel vissen. Bootjes te huur : bv ½ dag 38EUR ; 1 dag 76 EUR ; een week 366 EUR (25% korting in mei,juni en september).
Vanaf Etel tot Carnac is het heerlijk fietsen door de duinen.
Bij het informatiekantoor kan je ook een fietsroute kaart krijgen die je langs de belangrijkste dolmens en menhirs brengt. De "alignements de Kerzerho" in Erdeven alleen al bevatten meer dan 1000 rechtopstaande stenen.

Vanaf Etel tot Carnac is het heerlijk fietsen door de duinen

Presque'ile de Quiberon

Aan de Côte Sauvage vind je uitstekende visplaatsen.
Breng ook een bezoek aan een van de overgebleven sardienenfabrieken.
Carnac Plage biedt de warmste stranden van Zuid-Bretagne en het is heerlijk zwemmen in het warme water.

Golfe Du Morbihan

Een van de beste plaatsen voor vissen op zeebaars "en derive" (vissen vanop een bootje, meedrijvend met eb of vloed) , maar vanaf de kant zijn hier honderden uitstekende visplaatsen om de vis met een vliegenhengel te belagen. Vooral vanaf uitstekende punten, kleine baaien en vooral in de buurt van de vele oesterkwekerijen. Kies maar uit : Locqmique, Larmor Baden, Port Blanc,........

De " Golfe du Morbihan " is een grote binnenzee met veel eilandjes en biedt bij alle weersomstandigheden altijd een beschutte plek om aan vliegvissen te doen.

Deze weg naar Ile de Berber komt bij iedere vloed onder water te staan. Ideale vismogelijkheden rondom het eiland. Een wandeling rond het eiland is +- 1 uur. Rechts een van de vele inhammen met oesterkwekerijen. Zeebaars vindt hier heel wat voedsel.

Meest voorkomende vissoorten

Hors-série van Pêches Sportives 2003 : "1000 meilleurs coins de pêche en France"
Een exemplaar is beschikbaar in de clubbibliotheek. Jaarlijks bijgewerkte versie beschikbaar.

"Pêches Sportives" en "Plaisir de la Pêche" twee uitstekende Franse tijdschriften die te koop zijn bij IMS (International Magazine Shop). Schuwen niet om bepaalde praktijken aan de kaak te stellen en gaan een discussie met overheden niet uit de weg. Uitstekend voor vliegvislocaties, vliegvistechnieken en bespreking kunstvliegen. Brengen dikwijls interessante themanummers uit.

"Hors-série mer 2003" van tijdschrift Le Pecheur de France. Jaarlijks bijgewerkte versie en ook te verkrijgen bij IMS. In hoofdzaak niet voor vliegvissers, maar geeft nuttige informatie over aanwezige vissoorten aan een 1000 tal Franse kustplaatsen van de Atlantische oceaan en de Middellandse zee; een coëfficienten tabel voor het ganse jaar; minimum maten per soort vis; enz..

Saltwater Flyfishing Britain en Northern Europe (1998) van Paul Morgan en Friends:Het beste en ook enige boek over zoutwatervliegvissen van de Middellandse Zee tot Scandinavie.

Visvergunning

Geen visvergunning nodig indien gevist wordt in het "domaine maritime". Bij twijfel informeer u ter plaatse bij een hengelsportwinkel of informatiekantoor.
Prettige vakantie en goede vangst!